ዲሞክራሲያዊ ስርዓት ስዊድን

ቃል ዲሞክራሲ እንታይ ማለት እዩ?

እታ ቃል ዲሞክራሲ ካብ ግሪኽኛ መጺኣ፡ ትርጉማ ኣስታት ግዝኣተ ህዝቢ ማለት እዩ። ትርጉማ፡ እቲ ብድምጹ ኣብ ምርጫ ዝሳተፍ ህዝቢ – ዜጋታት – እዮም መን ንሃገር ክመርሕ ከም ዘለዎ ዝውስኑ፡ ዘይኮነ ንጉስ፡ ንኡስ ጉጅለ ወይ ውልቀ መራሒ። ኣብ ስዊድን ንጉስ ርእሲ ሃገር ኮይኑ፡ ይኹን'ምበር ንሱ ወይ ንጽቲ ዝኾነ ፖለቲካዊ ስልጣን የብሎምን። ስልጣን ብጠቕላላ ካብ ህዝቢ፡ ብመንገዲ Riksdagen (ባይቶ)፡ መንግስቲ፡ ዞባታትን ኮሙናትን ይብገስ።

ናጻን ምስጢራውን ምርጫታት

ካብቶም ኣገደስቲ ክፋላት ዲሞክራሲ ኣብ ስዊድን፡ እቲ ምርጫታት ናጻን ምስጢራውን ምዃኑ እዩ። ምስጢራዊ ምርጫ ማለት ዝኾነ ሰብ ብኸመይ ከም ዝመረጸ ክሕብር ግድነት የብሉን ማለት እዩ። ኣብ ቦታ ምርጫ ሰብ ብድሕሪ መከልከሊ ኮይኑ ይመርጽ፡ ወረቐቱ ብምዕጻፍ ኣብ ኤንቨሎፕ የእትዎ፡ ስድራ ቤት፡ ኣስራሒ ወይ ካልእ ሰብ ክርእዮ ወይ ብኸምዚ ምረጽ ኢሉ ጸቕጢ ክገብረሉ ከምዘይክእል። እዚ ሓለዋ እዚ፡ ኩሉ ሰብ ብዘይ ፍርሒ ካብ ውጽኢት፡ ብመሰረት ናይ ገዛእ ርእሱ እምነት ክመርጽ ንኽኽእል ወሳኒ እዩ።

ናጽነት ርእይቶ – መሰረት ዲሞክራሲ

ንጡፍ ዲሞክራሲ ሰባት ብናጻነት ርእይቶኦም ክገልጹ ይሓትት። ናጽነት ርእይቶ ማለት ብዛዕባ ዝሓስቦ ክዛረብን ክጽሕፍን መሰል ማለት እዩ፡ ንኣብነት ኣብ ጋዜጣታት፡ ማሕበራዊ ሚድያ ወይ ህዝባዊ ክትዓት፣ ብዘይ ካብ ስቴት ዝግበር ውሳነ እንታይ ክዝረብ ከምዘለዎ። ናጽነት ርእይቶ ብቅዋም ዝተሓለወ እኳ እንተኾነ፣ ፈጺሙ ኣይተደረተን – ንኣብነት ጽልኢ ኣንጻር ጉጅለ ህዝቢን ዘይሕጋዊ ምፍርራሕን ብሕጊ ዝተኸልከሉ እዮም፡ ከምዚ ዓይነት ተግባር ንኻልኦት ሰባት ክጎድእ ወይ ሓድነት ሕብረተሰብ ክሃስስ ስለ ዝኽእል።

እንታይ ንዲሞክራሲ ኸ ኸ ብድሆ ክኸውን ይኽእል?

ዲሞክራሲ ብገዛእ ርእሱ ዝሰርሕ ኣይኮነን፡ ኵላቶም ኣብታ ሃገር ዝነብሩ ክሕልውዎ ዘለዎም ኣገዳሲ ነገር እዩ። ገለ ኣብነታት ንዲሞክራሲ ብድሆ ክኾኑ ዝኽእሉ፦

• ትሑት ተሳትፎ ኣብ ምርጫ – ውሑዳት ሰባት እንተመሪጾም፡ ውጽኢቱ ንኹሉ ህዝቢ ውክልነት ዘይህብ ይኸውን።
• ምዝርጋሕ ሓሶት ሓበሬታ (ዲስኢንፎርመሽን) – ግጉይ ወይ ኣደናጋሪ ኣበሃህላታት ንሰባት ንፍትሓዊ ውሳነታት ንክወስዱ ዘጸግም ክኸውን ይኽእል።
• ምፍርራሕን ጽልእን ኣንጻር ጋዜጠኛታት ወይ ፖለቲከኛታት – እዚ ንሰባት ካብ ህዝባዊ ምይይጥ ወይ ካብ ፖለቲካ ምስታፍ ከርሕቖም ይኽእል።

ብኣንጻሩ፡ ናጻ ሚድያ፡ ሕጋዊ ውሕስነት ዘለዎ ሕብረተሰብን ተሳታፊ ህዝብን ንዲሞክራሲ ዘደልድሉ ረቛሒታት እዮም።

ንባዕልኻ ሕብረተሰብ ብኸመይ ተጽልዎ?

ኣብ ዲሞክራሲ ከም ስዊድን፡ ሕብረተሰብ ብሕጋውን ሰላማውን መንገድታት ንምጽላው ብዙሕ ኣገባባት ኣለዉ፡ ንኣብነት ብ፦

• ኣብ ምርጫ Riksdagen፡ ዞባን ኮሙንን ምድጋፍ።
• ናብ ፖለቲካዊ ፓርቲ ወይ ንዝኣምንሉ ጉዳያት ዝጣበቕ ማሕበር ምጽንባር።
• ኣብ ሰላማዊ ሰልፍታት ወይ ህዝባዊ ምርኢታት ምስታፍ።
• ንፖለቲከኛታት ምርኻብ፡ ደብዳበ ናብ ጋዜጣ ምጽሓፍ ወይ ኣብ ህዝባዊ ክትዓት ምስታፍ።

ብኣንጻሩ ኣብ ዲሞክራሲ ቦታ ዘይብሉ ግና፡ ንፖለቲከኛታት ብጉቦ ምግዛእ፡ ንጋዜጠኛታት ምፍርራሕ ወይ ንህዝባዊ ርእይቶ ንምቁጽጻር ሓሶት ሓበሬታ ምዝርጋሕ እዩ – ከምዚ ዓይነት ተግባር ነቲ ዲሞክራሲ ዝተሃንጸሉ ግሉጽ ሕብረተሰብ ይሃስስ።

ንፈተና ዜግነት ተለማመድ

ሕቶታት ብዛዕባ ዲሞክራሲ፡ ምርጫን ናጽነት ርእይቶን ኣብ ክፋል ማሕበራዊ ፍልጠት ናይ ፈተና ዜግነት ደጋጋሚ ኣርእስቲ እዩ። ስዊድን ስለምንታይ ብከምዚ ዝተወደበት ምርዳእ – ከምኡ'ውን ስለምንታይ ናጻ ምርጫ፡ ናጽነት ርእይቶን ንጡፍ ዜግነትን ኣገዳስቲ ምዃኖም ምፍላጥ – ንፈተና ንምሕላፍን ኣብ ሕብረተሰብ ስዊድን ንኽትስምዖ ገዛእ ቤትካ ንኽኸውን ይሕግዘካ። እዚ ጽሑፍ እዚ ናይ መጽናዕቲ ንዋት ምዃኑ እምበር ውሕስነት ወይ ዋሕስ ውጽኢት ምሕላፍ ከምዘይኮነ ኣይትረስዕ፤ ምስ ካልኦት ልምምዳት CitizenPrep ብሓባር፡ ከም ደገፍ ኣብ ምድላውካ ተጠቐመሉ።