ዕዳጋ ዕዮን ውልቃዊ ቁጠባን

ደሞዝ ኣብ ስዊድን ብኸመይ ይውሰን

ብዘይካ ብዙሓት ካልኦት ሃገራት፡ ስዊድን ብመንግስቲ ዝውሰን ሕጋዊ ዝተነድፈ ዝተሓተ ደሞዝ የብላን። ኣብ ክንድኡ፡ ደሞዝን ካልእ ኩነታት ዕዳጋ ዕዮን ብመንገዲ ዘተ ኣብ መንጎ ማሕበር ሰራሕተኛታት (fackförbund) ን ወሃብቲ ስራሕን ይውሰን፣ እዚ ድማ kollektivavtal (ስምምዕ ጋንታዊ ዕዮ) ተባሂሉ ዝፍለጥ ውጽኢት የምጽእ። ሓደ kollektivavtal ካልእ ብዘይገድፍ፡ ደሞዝ፡ ሰዓታት ስራሕ፡ ዕረፍትን ካልእ ኩነታት ስራሕን ንምልእቲ ዓውዲ ወይ ቦታ ስራሕ ይድንግግ። ኣይመንግስቲ፡ ኣይንጉስ፡ ኣይ EU ንደሞዝ ስዊድን ኣይውስንን – እቶም ኣካላት ዕዳጋ ዕዮ፡ ማለት ማሕበር ሰራሕተኛታትን ወሃብቲ ስራሕን ብሓባር እዮም ዝገብርዎ። እዚ መብዛሕትኡ ግዜ ሞዴል ስዊድናዊ ተባሂሉ ይጽዋዕ።

ብሕታዊን ህዝባዊን ዓውዲ

ዕዳጋ ዕዮ ስዊድን መብዛሕትኡ ግዜ ናብ ክልተ ቀንዲ ክፋላት ይኽፈል፦

• ብሕታዊ ዓውዲ – ብውልቀ ሰባት ወይ ትካላት ዝውነኑ ትካላት፡ ንኣብነት ድኳናት፡ ኢንዱስትሪታትን ትካላት ማዕዶ-ኣገልግሎትን። ብግምት 70 ሚእታዊት ካብቶም ኣብ ስዊድን ዝሰርሑ ኣብ ብሕታዊ ዓውዲ እዮም ዝሰርሑ።
• ህዝባዊ ዓውዲ – ብመንግስቲ፡ ዞባታት ወይ ኮሙናት ዝካየድ ንጥፈታት፡ ንኣብነት ቤት ትምህርትታት፡ ክንክን ጥዕናን ፖሊስን። ኣብዚ ብግምት 30 ሚእታዊት ካብቶም ስራሕ ዘለዎም ይሰርሑ።

A-kassan – ውሕስነት ኣብ ግዜ ስራሕ-ኣልቦነት

A-kassan (arbetslöshetskassan) (ካሳ ውሕስነት ስራሕ-ኣልቦነት) ንሓደ ስራሕ-ኣልቦ ዝኾነን ገለ ረቛሒታት ዘማልአን ሰብ ቁጠባዊ ካሕሳ ትህብ ውሕስነት እያ፣ ንኣብነት ረቛሒ ናይ ቅድሚ ሕጂ ስራሕን ኣባልነትን። A-kassan ስለዚ ቀረጽ፡ ባንክ ወይ ትካል ጡረታ ኣይኮነትን፡ ኮይና ግና ልክዕ ውሕስነት ስራሕ-ኣልቦነት እያ፡ ኣብ እዋን ሓድሽ ስራሕ ኣብ ምድላይ ቁጠባዊ መከላኸሊ መርበብ ትህብ። ሰብ ኣብ ሓደ a-kassa ኣባል ክኸውን ይኽእል፡ እዚ መብዛሕትኡ ግዜ ምስ ሞያኡ ወይ ዓውዱ ዝተኣሳሰር እዩ፣ ንዘይኣባል ግና ገለ ረቛሒታት ዘማልእ እንተኾይኑ መሰረታዊ ውሕስነት እውን ኣሎ።

ቀረጽ ኣብ ደሞዝ

ኩሉ ኣብ ስዊድን ዝሰርሕን ገንዘብ ዝረክብን ሰብ፡ ኣብ ደሞዙ ቀረጽ እቶት ክኸፍል ኣለዎ – እዚ ብዙሕ ይኹን ውሑድ ገንዘብ ይረክብ፡ ብዘየገድስ ዜግነት ድማ ይምልከት። እቲ ቀረጽ ብልሙድ ቅድሚ ደሞዝ ምኽፋል፡ ብቐጥታ በቲ ወሃብ ስራሕ ይትሓዝ። ብዘይ ምኽፋል ቀረጽ እቶት ንዝተሰርሐ ስራሕ ክፍሊት ምውሳድ፡ ማለት ብሕቡእ (ጸሊም) ምስራሕ ሕጋዊ ኣይኮነን። እቶት ቀረጽ ንክንክን ጥዕና፡ ቤት ትምህርቲ፡ መሰረተ ልምዓትን ማሕበራዊ ውሕስነትን ዝኣመሰሉ ይምወል፣ ስለዚ ድማ መሰረታዊ ክፋል ናይቲ ስዊድናዊ ማሕበረሰብ ድሎት እዩ።

ኣዋጅ ናብ Skatteverket

ኩሉ ኣብቲ ዓመት እቶት ዝረኸበ ሰብ፡ ናብ Skatteverket (ቤት ጽሕፈት ቀረጽ ስዊድን)፡ እታ ንቀረጽን ምዝገባ ህዝብን ሓላፍነት ዘለዋ ትካል፡ ኣዋጅ ከቕርብ ኣለዎ። እቲ ኣዋጅ ማለት ብዛዕባ እቶት፡ ምቕናስን ዝኾነ ክኽፈል ወይ ክምለስ ዘለዎ ቀረጽን ዝምልከቱ ሓበሬታት ምርግጋጽ ወይ ምምላእ ማለት እዩ። Skatteverket ካብ ንኣብነት Försäkringskassan (ቤት ጽሕፈት ውሕስነት ማሕበራዊ)፡ እታ ንሓገዛትን ካሕሳታትን ከም ክፍሊት ወለድነት (föräldrapenning) ን ክፍሊት ሕማም (sjukpenning) ን እትከናኸን፡ ከምኡ'ውን ካብ Arbetsförmedlingen (ቤት ጽሕፈት ስራሕ ምድላይ)፡ እታ ምስ ደለይቲ ስራሕን ስጉምትታት ዕዳጋ ዕዮን ትሰርሕ፡ ትፍለ እያ።

ዕዳታትን Kronofogdemyndighetenን

ሓደ ሰብ ንዕዳ ወይ ልቓሕ ብእዋኑ ክኸፍል እንተዘይክኢሉ፡ እታ ዕዳ ኣብ መወዳእታ ናብ Kronofogdemyndigheten (ቤት ጽሕፈት ኣፈጻጽማ ዕዳ) ክበጽሕ ይኽእል፣ እዚኣ ድማ ትካል መንግስቲ ኮይና ካልእ ብዘይገድፍ ዕዳታት ከምዝኽፈሉ ተረጋግጽን ዘይተኸፍለ ዕዳ ተኽብትን። Kronofogden ንሰባት ብዙሕ ዕዳ ዘለዎም ብመንገዲ skuldsanering (ምጽራይ ዕዳ) ዝበሃል መስርሕ እውን ክሕግዝ ይኽእል፣ እዚ ማለት ኣብ ውሱን ግዜ ብመሰረት ውጥን ዕዳኻ ትኸፍል፣ ነቲ ውጥን ምስ ተኸተልካ ድማ ካብ ዕዳ ትናጻዕ ማለት እዩ። Kronofogden ስለዚ ፓስፖርት ኣይዕድልን፡ ወለድ ኣይውስንን፡ ፖሊስ ድማ ኣይቖጽርን – ዕማማ ብፍሉይ ብዛዕባ ዕዳታትን ኣፈጻጽማን እዩ።

ስለምንታይ እዚ ምፍላጡ ኣገዳሲ እዩ?

ብዛዕባ ዕዳጋ ዕዮን ውልቃዊ ቁጠባን ዘሎ ፍልጠት፡ ከም ሰራሕተኛ ኣብ ስዊድን መሰላትካን ግቡኣትካን ንኽትርዳእ ይሕግዘካ – ካብ ደሞዝካ ብኸመይ ከምዝውሰን ክሳብ እንታይ ከምዝፍጠር ስራሕ-ኣልቦ እንተኮንካ ወይ ቁጠባዊ ጸገም እንተኣጋጠመካ። ከምኡ'ውን ግብራዊ ፍልጠት መዓልታዊ ህይወት እዩ፡ ምስ ትካላት ከም Skatteverket፡ Försäkringskassanን Kronofogdenን ርክብ ንኽትገብር ዝቐለለ ይገብረልካ።

ንፈተና ዜግነት ተለማመድ

ሕቶታት ብዛዕባ ደሞዝ፡ kollektivavtal፡ a-kassa፡ ቀረጽን Kronofogdenን ኣብቲ ናይ ማሕበራዊ ፍልጠት ክፋል ፈተና ዜግነት ደጋጋሚ ኣርእስቲ እዩ። ኣገባብ ስራሕ ዕዳጋ ዕዮ ስዊድንን ትካላት ህዝቢን ብምርዳእ፡ ኣብ ፈተና ልክዕ መልሲ ምልላይን ብተግባር ኣብ ማሕበረሰብ ስዊድን ባዕልኻ ምምራሕን ዝቐለለ ይኸውን። እዚ ጽሑፍ እዚ ናይ መጽናዕቲ ንዋት እምበር ወግዓዊ ኣገልግሎት መንግስቲ ከምዘይኮነ ኣስተውዕል፣ ውጽኢት ፍቓድ ከውሕስ ድማ ኣይክእልን – ምስ ካልኦት ልምምዳት ኣብ CitizenPrep ብሓባር ከም ደገፍ ተጠቐመሉ።