ግደ ማዕዶ ኣብ ስዊድን

ስለምንታይ እዩ ግደ ማዕዶ ኣብ ማሕበራዊ ፍልጠት ኣገዳሲ?

ኣብ ከምዚ ናይ ስዊድን ዝኣመሰለ ዲሞክራሲ፡ ማዕዶ ዋና ዕማም ኣለዎ፦ ስልጣን ዝሓዙ ኣካላት ምክትታል፡ ሓበሬታ ምዝርጋሕን ንዜጋታት ናይ ገዛእ ርእሶም ርእይቶ ንኽምስርቱ መሰረት ምሃብን። እዚ መብዛሕትኡ ግዜ ግደ ማዕዶ ከም "ተቖጻጻሪ ስልጣን" ተባሂሉ ይግለጽ። ኣብ ፈተና ዜግነት፡ ብዛዕባ መሰረታዊ ሓቅታት ማዕዶ ብኸመይ ከምዝሰርሕን ኣየኖት ስርዓታት ኣብ ስዊድን ከምዝምልከቶን ትፍተን።

ናጻ ማዕዶ – መንግስቲ ትሕዝቶ ኣይቆጻጸርን

ሓደ ካብቶም ኣገደስቲ መትከላት፡ ማዕዶ ኣብ ስዊድን ናጻ ምዃኖም እዩ። መንግስቲ ስለዚ እንታይ ኣብ ጋዜጣታት፡ ራድዮ፡ ቲቪ ወይ ኢንተርነት ክበሃል ወይ ክጽሓፍ ከምዘለዎ ኣይውስንን። እዚ ውሕስነት እዚ ኣብ መሰረታዊ ሕጊ ተጻሒፉ ኣሎ፣ ብፍላይ ብመንገዲ Tryckfrihetsförordningen (ሕጊ ናጽነት ሕትመት) ን Yttrandefrihetsgrundlagen (መሰረታዊ ሕጊ ናጽነት ርእይቶ)ን። ናጻ ፕረስ ማለት ጋዜጠኛታት ንመንግስቲ፡ ትካላትን ካልኦት ስልጣን ዝሓዙ ኣካላትን ብዘይ ምቁጽጻር (ሳንሱር) መንግስቲ ክከታተሉ ይኽእሉ ማለት እዩ።

• ዝኾነ ትካል ወይ መንግስቲ ትሕዝቶ ማዕዶ ክውስን ኣይፍቀዶን።
• ቅድሚ ምሕታም ምቁጽጻር (ሳንሱር) ብመሰረታዊ ሕጊ ክልኩል እዩ።
• እቲ ውሕስነት ንሕትመታት፡ ራድዮ፡ ቲቪን ብሰፊሑ ድማ ንኢንተርነትን ይምልከት።

Offentlighetsprincipen (መትከል ግሉጽነት)

ካልእ መሰረታዊ ዓንዲ offentlighetsprincipen (መትከል ግሉጽነት) እዩ። እዚ ማለት ህዝባዊ ሰነዳት ኣብ ትካላት መሰረታዊ ብዓይነቶም ግሉጻት እዮም፡ ማለት ኩሉ ሰብ – ጋዜጠኛታትን ውልቀ ሰባትን ብምጥቃስ – ናይ ምርኣይ መሰል ኣለዎ። ግድላት ዘለዉ ንዝተኸወሉ ሓበሬታት ኣለው፣ ንኣብነት ብምኽንያት ድሕነት ሃገር ወይ ብሕታዊነት ውልቀ ሰባት። Offentlighetsprincipen ንማዕዶ፡ ትካላትን ፖለቲከኛታትን ግቡኦም ብኸመይ ከምዝፍጽሙ ናይ ምክትታል ዕድል ይህብ፣ ከምኡ'ውን ሓደ ኣገዳሲ ክፋል ናይቲ ስዊድናዊ ልምዲ ዲሞክራሲ እዩ።

Public service (ህዝባዊ ኣገልግሎት ማዕዶ) – ናጻ ዕማም

ኣብ ስዊድን ሰለስተ ትካላት public service ኣለዉ፦ Sveriges Television (SVT) (ቴለቪዥን ስዊድን)፡ Sveriges Radio (SR) (ራድዮ ስዊድን) ን Sveriges Utbildningsradio (UR) (ትምህርታዊ ራድዮ ስዊድን)ን። እዞም ማዕዶ እዚኦም ብሓባር ብዜጋታት ይምወሉ፣ ፍሉይ ዕማም ኣብ ኣገልግሎት ህዝቢ ድማ ኣለዎም። ሓደ ኣገዳሲ መለለዪ፡ public service ናጻ ክኸውን ከምዘለዎ እዩ – ካብ መንግስቲ ከምኡ'ውን ካብ ንግዳዊን ፖለቲካዊን ረብሓታት። ስለዚ ብፖለቲካ ኣይቁጻጸሩን፡ እንተኾነ ግና ብ Riksdagen ዝውስን ዕማም ኣለዎም፣ ልክዕ ከም ብሕታዊ ማዕዶ ብምልኣት ብምልክታ ኣይምወሉን።

• SVT፡ SRን URን ትካላት public service ስዊድን እዮም።
• ካብ ፖለቲካውን ንግዳውን ረብሓታት ናጻ ክኾኑ ኣለዎም።
• እቲ ዕማም ካልእ ብዘይገድፍ፡ ንኹሉ ህዝቢ ብዙሕ-መልከዓውን ብሓቀኛን ዜና ምቕራብ የጠቓልል።

Ansvarig utgivare (ሓላፍነት ዝስከም ኣሕታሚ)

ማዕዶ ናጻ እኳ እንተኾኑ፡ እዚ ማለት ዝኾነ ሰብ ብዘይ ሓላፍነት ዝደለዮ ክጽሕፍ ይኽእል ማለት ኣይኮነን። ነፍሲ ወከፍ ጋዜጣ፡ ቲቪ-ጣብያ ወይ ካልእ ኣካል ማዕዶ ብ Tryckfrihetsförordningen ወይ Yttrandefrihetsgrundlagen ዝምልከቶ፡ ansvarig utgivare (ሓላፍነት ዝስከም ኣሕታሚ) ክህልዎ ኣለዎ። እዚ ሰብ እዚ፡ ኩሉ ዝሕተም ትሕዝቶ፡ ንኣብነት ኣብ ጋዜጣ ወይ ኣብ ቲቪ-ጣብያ፡ ሕጋዊ ሓላፍነት ይስከም፣ እቲ ትሕዝቶ ንሕጊ ተጻይ እንተኾይኑ ድማ፡ ንኣብነት ኣብ ጸለመ ወይ ጽልኢ ኣንጻር ጉጅለ ህዝቢ፡ ኣብ ቤት ፍርዲ ተሓታቲ ክኸውን ይኽእል።

ጽማቕ ሓበሬታ ንፈተና

ኣብ ፈተና ዜግነት፡ ስለምንታይ ማዕዶ ናጻ ምዃኖም፡ እንታይ ማለት public service ምዃኑ፡ እንታይ ትርጉም offentlighetsprincipen ከምዘለዎን መን ኣብ ዝተሓትመ ትሕዝቶ ሕጋዊ ሓላፍነት ከምዝስከምን ዝሓቱ ሕቶታት ክቐርቡልካ ይኽእሉ። ንርግጸኛነትካ ኽትድልድል ኣብ ተመሳሳሊ ሕቶታት ተለማመድ፣ እንተኾነ ግና እዛ ገጽ እዚኣ ናይ መጽናዕቲ ንዋት እምበር ወግዓዊ ኣገልግሎት ትካላት መንግስቲ ስዊድን ከምዘይኮነት ኣስተውዕል – ነቲ ፈተና ከም እትሓልፎ ውሕስነት ኣይትህበካን፣ ግናኸ እታ ኣርእስቲ ብግቡእ ንኽትርድኦ ትሕግዘካ።